- Đường biển phù hợp hàng nặng, cồng kềnh, giá trị thấp và không gấp; đường hàng không phù hợp hàng giá trị cao, cần nhanh hoặc dễ hư hỏng.
- Chênh lệch cước không chỉ nằm ở giá mỗi kg mà còn ở chi phí tồn kho, vốn bị găm trong hàng và rủi ro đứt gãy sản xuất.
- Hàng nguy hiểm chịu hai bộ quy định khác nhau: IMDG Code cho đường biển và IATA DGR cho đường hàng không; một số hàng đi được đường biển nhưng bị hạn chế hoặc cấm đường hàng không.
- Nhu cầu hàng không toàn cầu vẫn tăng trong tháng 8/2026 (IATA), nên chủ hàng nên đặt chỗ sớm.
Với nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu, câu hỏi “đi biển hay đi bay?” xuất hiện ở hầu hết lô hàng. Không có đáp án đúng cho mọi trường hợp: lựa chọn tốt là lựa chọn cân bằng được chi phí tổng thể, thời gian cần thiết và tính chất của hàng hóa. Bài viết này đưa ra khung cân nhắc đơn giản để chủ hàng tự đánh giá trước khi hỏi báo giá.
1. So sánh nhanh hai phương thức
| Tiêu chí | Đường biển (FCL/LCL) | Đường hàng không |
|---|---|---|
| Thời gian | Tính bằng tuần; phụ thuộc tuyến, lịch tàu, chuyển tải, thời gian chờ tại cảng | Tính bằng ngày; phụ thuộc chuyến bay và thủ tục tại sân bay |
| Chi phí trên mỗi kg | Thấp, đặc biệt khi đóng nguyên container | Cao hơn nhiều lần |
| Cách tính cước | FCL theo container; LCL theo m³ hoặc tấn, lấy số lớn hơn | Theo trọng lượng tính cước: lấy số lớn hơn giữa trọng lượng thực và trọng lượng thể tích |
| Phù hợp với | Hàng nặng, cồng kềnh, giá trị thấp–trung bình, lô lớn, lịch ổn định | Hàng giá trị cao, nhỏ gọn, cần gấp, dễ hư hỏng, mẫu, linh kiện thay thế |
| Độ linh hoạt | Lịch tàu ít chuyến hơn, dễ trễ do ùn tắc cảng | Nhiều chuyến hơn trên các tuyến chính, nhưng chỗ có thể khan hiếm vào mùa cao điểm |
Lưu ý: mức chênh lệch cụ thể thay đổi liên tục theo tuyến, mùa vụ và giá nhiên liệu, vì vậy hãy xin báo giá cập nhật cho từng lô thay vì dựa vào con số trung bình trên mạng.
2. Đừng chỉ nhìn giá cước mỗi kg
Giá cước thấp chưa chắc là chi phí thấp. Khi so sánh, nên đặt cạnh nhau các khoản sau:
- Chi phí tài chính: hàng đi biển nằm “trên đường” lâu hơn, vốn bị găm lâu hơn.
- Chi phí tồn kho: đi biển thường phải giữ tồn kho an toàn nhiều hơn để tránh thiếu hàng.
- Rủi ro đứt gãy: thiếu một linh kiện có thể dừng cả dây chuyền; lúc đó cước hàng không là khoản nhỏ so với thiệt hại.
- Chi phí đóng gói, bảo hiểm, phí đầu cuối: mỗi phương thức có cấu trúc phụ phí khác nhau (phí tại cảng, phí xử lý hàng tại sân bay, phụ phí nhiên liệu…).
- Thuế và thủ tục: trị giá hải quan có thể bao gồm cước vận chuyển và bảo hiểm tùy điều kiện giao hàng (Incoterms), nên cước cao hơn có thể kéo theo thuế nhập khẩu cao hơn.
Một cách làm thực tế: chia lô hàng. Phần hàng cần gấp đi hàng không, phần còn lại đi biển; hoặc dùng đường biển cho đơn hàng đều đặn và để hàng không cho đơn đột xuất.
3. Hàng nguy hiểm: quy định khác nhau theo từng phương thức
Với hóa chất, pin lithium, bình xịt, chất lỏng dễ cháy… việc chọn phương thức còn phụ thuộc vào quy định riêng:
- Đường biển áp dụng IMDG Code của IMO. Theo các thông báo của ngành, ấn bản 2024 (Sửa đổi 42-24) bắt buộc áp dụng từ 01/01/2026.
- Đường hàng không áp dụng IATA DGR; ấn bản 67 (2026) có hiệu lực từ 01/01/2026.
Hai bộ quy định không giống nhau. Hàng không thường chặt hơn: giới hạn số lượng trên mỗi kiện thấp hơn, một số chất bị cấm trên máy bay chở khách, chỉ được chở trên máy bay chuyên chở hàng (Cargo Aircraft Only), và có thể có biến thể theo hãng bay hoặc quốc gia. Vì vậy, một mặt hàng đi biển được không đồng nghĩa với đi bay được. Ngược lại, đường biển lại đòi hỏi những yêu cầu riêng như phân cách khi xếp hàng chung container, khai báo DG và chuẩn bị chứng từ theo IMDG.
Khi cân nhắc phương thức cho hàng nguy hiểm, chủ hàng nên xác định sớm: số UN, nhóm hàng, nhóm đóng gói, khối lượng trên mỗi kiện, và có SDS đầy đủ hay chưa. Đây là nền tảng để kiểm tra khả năng vận chuyển bằng từng phương thức.
4. Bối cảnh thị trường hàng không gần đây
Theo phân tích thị trường tháng 8/2026 do IATA công bố ngày 29/09/2026, nhu cầu hàng hóa hàng không toàn cầu (CTK) tăng 4,4% so với cùng kỳ; vận tải hàng quốc tế tăng 5,3%. Mức tăng tập trung ở khu vực Bắc Mỹ và châu Á – Thái Bình Dương, và tuyến châu Á – Bắc Mỹ vẫn là hành lang mạnh nhất. IATA cũng ghi nhận giá cước (yield) tăng so với tháng trước lần đầu kể từ tháng 4 và vẫn cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm trước. Với chủ hàng, điều này gợi ý nên đặt chỗ sớm cho lô hàng quan trọng và hỏi rõ phụ phí khi nhận báo giá.
5. Ý nghĩa thực tế cho doanh nghiệp Việt Nam
- Xác định mức độ khẩn cấp thực sự của lô hàng trước khi chọn phương thức.
- Tính chi phí tổng thể (cước, phụ phí, tồn kho, vốn, thuế) thay vì chỉ so giá mỗi kg.
- Kiểm tra tính chất hàng sớm, nhất là hàng có thể là hàng nguy hiểm, để tránh bị từ chối ở phút chót.
- Chuẩn bị chứng từ nhất quán (hóa đơn, phiếu đóng gói, vận đơn, khai báo DG nếu có) cho cả hai phương thức.
- Lập kế hoạch kết hợp: đường biển cho hàng đều đặn, hàng không cho đơn gấp hoặc giá trị cao.
VPL hỗ trợ chủ hàng trong việc kiểm tra hồ sơ và tính chất hàng, tư vấn đóng gói, chuẩn bị chứng từ và đặt chỗ (booking) cho cả đường hàng không và đường biển, kể cả hàng nguy hiểm. Doanh nghiệp có thể liên hệ để được tư vấn phương án phù hợp cho từng lô hàng cụ thể.
Bài viết mang tính tham khảo, được VPL tổng hợp từ các nguồn công khai tại thời điểm đăng. Quy định có thể thay đổi – vui lòng liên hệ VPL để được tư vấn cho lô hàng cụ thể.